DİSMENORE-AĞRILI ADET GÖRME

Tıp dilinde dismenore olarak adlandırılan ağrılı adet görme toplumda oldukça sık görülen bir durumdur. Bir kerelik değil her ay tekrarlayan nitelikte olması da sosyo-ekonomik yönden kadınları rahatsız etmektedir.

Dismenore özellikle kasıklarda kramp tarzında olabileceği gibi bele, bacaklara yayılma eğilimindedir. Beraberinde baygınlık hissi bulantı kusma terleme ishal gibi bulgular görülebilir.

Neden ağrılı adet görülür?

Aslında ağrı olarak algılanan bu durum adet görme mekanizmasını bir parçası olarak ortaya çıkar. Kanamanın normal sınırlarda kalmasını sağlamak amacıyla uterus kasılır ve ağrı şeklinde hissedilir. Böyle bir ağrı kadının günlük yaşamını etkilemez ve ağrı gidericilerle kontrol altına alınabilir. Ancak kadınların onda birinde ise durum farklıdır: Adet kanamalarıyla beraber ortaya çıkan ağrı çok şiddetlidir ve günlük yaşam olumsuz etkileyecek düzeydedir

Dismenore primer (birincil) ve sekonder (ikincil) olmak üzere iki şekilde incelenir.

Primer dismenore:Altta yatan herhangi bir patoloji olmadan oluşan ağrılı adet tanımlanır. Genellikle 20-25 yaş arasındaki dönemde ve menarştan(ilk adet tarihi) 6-12 ay sonra görülür. Dismenore menarştan(ilk adetten) kısa süre sonra başlar, ağrı genellikle karın alt bölgesindedir. Kramp veya spazm şeklinde olabilir. Genellikle adet kanaması ile başlar ve 48-72 saat içinde sonlanır, muayenede pelvik patoloji yoktur.

Sekonder dismenore:Adetlerin ilk başladığı yıllarda adetler ağrılı olmayıp ,sonraki yıllarda özellikle 25 yaş sonrasında, adetlerin ağrılı olması durumudur.Ağrı genellikle adetten önce başlar, adetten sonrada birkaç gün sürebilir. Seneler geçtikçe süresi ve şiddeti artabilir. Ağrı endometriozis ve kadın iç organlarının iltihabi hastalıklarında künt (baskı şeklinde) bir karakter gösterir, polip ve rahim içi araç (RİA) varlığında kolik(batıcı tarzda) tarzına döner. Bu kadınlardan iyi bir öykü, dikkatli bir fizik muayene yapmak çok önemlidir. Çünkü sekonder dismenorede, altta yatan organik bir sebep vardır

Sekonder dismenore nedenleri ;

1-Endometriozis
2-Yumurtalık kistleri veya tümörleri
3-Pelvik inflamatuar hastalık (PID)
4-Myomlar
5-Uterus polipleri
6-Rahim içi yapışıklıklar(Aşerman sendromu)
7-Rahim içi araçlar(spiral )
8-Rahim boynu darlıkları(servikal stenoz)
9-Rahim tümörleri(collum , endometrium ca'lar)
10-İmperfore hymen (kızlık zarının tam kapalı olması)
11-Uterusun yapısal anomalileri
12-Enfeksiyonlar

Ne zaman jinekolojik değerlendirme gerekir?

Bu sancıları ağrı kesicilerle kontrol altına alınabiliyorsa ve başka bir jinekolojik belirti yoksa jinekolojik muayene gerekli degildir. Ancak adet sancıları çok şiddetli olup genel iyilik halini etkilemeye başlamışsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa mutlaka jinekolojik değerlendirme yapılmalı ve etkili bir tedavi uygulanmalıdır.

Nasıl tedavi edilir?

Öncelikle sorunu primer ve ya sekonder olup olmadığı belirlenmelidir. Çünkü adet sancısının neden olabilecek bir durum belirlenmesi durumunda önce sorunun giderilmesi başarı şansının yükseltilmesi açısından önemlidir.

Muayenede hiç bir jinekolojik sorun saptanmadığında ilk basamak tedavi ağrı kesicilerdir. Tercih ağrı kesiciler "nonsteroid anti inflamatuar analjezikler" adı altında gruplandırılan ağrı kesicilerdir . Adet kanaması başlamadan 24 saat öncesinde doktor önerisine göre değişen dozlarda ilaçlar kullanılır ve sancı devam ettiği sürece ilaçlar alınmaya devam edilir.

Ağrı kesici ilaçlara yanıt alınamayan durumlarda ikinci basamak tedavi çoğu durumda doğum kontrol haplarıdır. Adet sancısı ile yumurtlama arasında yakın bir ilişki sözkonusu olduğundan yumurtlamanın doğum kontrol haplarıyla ortadan kaldırılması ağrıları çoğu durumda etkili bir şekilde kontrol altına alır.

İkinci basamak tedaviden de fayda görülememesi ileri inceleme gerektiren bir durumdur. Bu amaçla gerekli ön hazırlığı takiben laparoskopi adı verilen yöntemle karın boşluğu incelenir. Bu incelemede genellikle saptanan sorun endometriyozistir.

Nasıl önlem alınmalıdır?

Dismenore alınacak bazı basit önlemler ile bir miktar engellenebilir. Örneğin adet kanaması öncesinde ve esnasında kahve, çay, kola, çikolata gibi kafein içeren gıdalardan uzak durulması, karın bölgesine masaj yapılması, uzun süre ayakta durmaktan ya da yürüyüş yapmaktan kaçınılması şikayetler üzerinde olumlu etki yaratır. Aşırı yorgun, sinirli kişilerde adet sancısı daha fazla görülür. Bu nedenle kanama esnasında dinlenmek son derece önemlidir. Yine kabızlığı olanlar bu sancıları daha şiddetli yaşarlar. Lifli gıdaların bol tüketilmesi kabızlığı önler. Bol miktarda su içilmesi, sigaradan uzak durulması, fazla miktarda alkol tüketilmemesi gibi basit ve kısa süreli önlemler ile sancılı adet kanamaları biraz daha rahat geçirilebilir.

YAZAN:DR.NİGAR TEPE-PRATİSYEN HEKİM